'I hired a hitman to kill my husband'

“In de afgelopen maanden ben ik zes keer in elkaar geslagen door mijn vriend”, vertelt de 21-jarige Gail terwijl ze me doordringend aankijkt met haar grote donkere ogen. Ze is één van mijn studenten die deelneemt aan de workshop ‘journalism skills’ in de township Zweletemba, even buiten Worcester. Ze woont in een klein gammel huisje samen met haar grootmoeder, moeder en haar dochtertje van twee. Vier generaties vrouwen. Mannen associeert ze voornamelijk met geweld. “They are proud if they beat women. Then they become real men”, verklaart een andere jonge vrouw uit de groep. ,,But sometimes, I just fight back”, zegt Gail strijdlustig. “I just hit him.”

De cijfers over (seksueel) misbruik van vrouwen in Zuid Afrika zijn schrikbarend hoog. Maar om de cijfers werkelijk te begrijpen, zijn de persoonlijke verhalen van deze vrouwen onmisbaar. De cijfers waren mij bekend, maar de persoonlijke verhalen van vrouwen kreeg ik deze week te horen. Het werd een vermoeiende, maar interessante week vol ongelooflijke, verdrietige en indrukwekkende verhalen.

Samen met twee collega´s, Martin en Ernesto, reis ik af naar Worcester, een plaatsje 100 km boven Kaapstad. Hoewel de apartheid jaren geleden afgeschaft is, leven hier de verschillende bevolkingsgroepen nog geheel van elkaar gescheiden. In het centrum wonen voornamelijk blanken, even buiten de stad de ´coloureds´ en nog verder weg ligt de arme wijk Zweletemba waar de ´blacks´ verblijven. De township is volledig afgesloten van de buitenwereld: een treinspoor, een rivier en een ´bufferzone´ scheidt de zwarte bevolking van de rest van Worcester. De meeste inwoners van de township komen zelden in de stad, waar ook alle voorzieningen gevestigd zijn. Er is geen openbaar vervoer en de taxi´s zijn voor velen te duur. Het merendeel van de bevolking is werkloos en leeft in grote armoede.

Ik geef vier dagen les aan een groep werkloze jongeren uit Zweletemba. Om ze een kijkje in ´de andere wereld´ te geven organiseer ik een uitstapje naar de lokale krant, een interview met de burgemeester en zelfs de Minister van Kunst en Cultuur brengt een bezoek aan ons ‘community center’. Maar de echte gesprekken vinden plaats in de pauze en de ritjes in de mini-bus. “My child is two years old. So young. But even she is scared of her father.”

Dat dit huiselijk geweld vreselijk uit de hand kan lopen wordt me duidelijk als ik de medium/ maximum unit van de vrouwengevangenis van Worcester bezoek. Samen met mijn collega Martin geef ik daar training in ‘basic computer skills’ aan een groep vrouwelijke gedetineerden. Hoewel ik zelf een gigantische digibeet ben, kan ik toch aardig meekomen: de meeste vrouwen hebben nog nooit met een computer gewerkt en worstelen met lezen en schrijven. We beginnen dus bij de basics: hoe zet ik een computer aan? Wat is een muis? Terwijl we praten over de functie van een toetsenbord vraag ik me af welke verhalen achter deze vrouwen schuilgaan.

Tijdens de lunchpauze meng ik me tussen de gedetineerden. Martin stelt me voor aan Maureen, een goedlachse mooie vrouw van middelbare leeftijd. Na een praatje over het smerige eten in de gevangenis vraag ik haar voorzichtig naar de reden van haar verblijf in de gevangenis. ,,I hired a hitman to kill my husband”, vertelt Maureen, terwijl ze tabak in krantenpapier rolt. We zitten in de brandende zon op het grasveldje in de binnenplaats van de gevangenis. Even later haalt ze haar gevangenispas uit haar donkerblauwe gevangenis-joggingbroek. ‘Levenslank’, staat er op. Ze heeft er al bijna zes jaar op zitten.

Jarenlang werd Maureen zowel fysiek als geestelijk mishandeld door haar echtgenoot. ,,And I can tell you: the mental abuse was much more worse than the physical abuse.” Uit wanhoop zocht ze hulp van een huurmoordenaar die vervolgens met één enkel schot een einde maakte aan het leven van haar man. Ze heeft veel spijt. “Ik probeerde het nog te voorkomen. Maar ik had het geld al overgemaakt, en daarmee was het contract getekend.” Ze vertelt me over de andere vrouwen in de gevangenis. “De meeste vrouwen hier zijn vroeger mishandeld. Anderen zijn gewoon gek. Zie je dat mooie meisje daar?” Ze wijst naar een blanke jonge dame met zwart haar. “She killed her boyfriends 6 months old baby. Revenge.”

Ik wil haar vragen hoe ze het zo ver heeft kunnen laten komen dat ze geen andere uitweg meer zag dan het doden van haar eigen man. Maar helaas, Maureen wordt weggeroepen door een bewaker. Als ze terugkomt, zegt ze zacht: “I am not allowed to talk to you, they see it as visit.” Ze haast zich terug naar haar cel, die ze deelt met 19 andere vrouwen.

,,Ek is verantwoordelik vir die dood van twee mense”, zegt Brenda terwijl ze naar de strakblauwe lucht staart. We praten half Afrikaans, half Engels met elkaar. Ook deze vrouw, en moeder van twee kinderen, heeft een geschiedenis van vernedering, mishandeling en seksueel geweld. “Het begint allemaal zo klein. Ik mocht niet werken en werd daardoor afhankelijk van mijn man. Vervolgens ging hij mij vernederen, slaan en hij heeft me zelfs vier keer verkracht. Op een gegeven moment verlies je al je zelfrespect.” Brenda zocht haar toevlucht in alcohol. “I became a drunk and a bad mother. I became exactly the terrible women who he said I was.” Op een zaterdagavond, nadat ze in elkaar is geslagen door haar man, stapte ze tetterlam de auto in. Op een rustige provincieweg rijdt ze twee fietsende mannen aan. Brenda kan zich niks van het ongeluk herinneren. Ze was te dronken. De twee mannen waren op slag dood.

Aan het einde van dag rijden Martin en ik door het prachtige landschap terug naar ons vakantiehuisje. Ik blader door mijn notitieboekje en lees een aantal aantekeningen die ik de afgelopen week heb gemaakt:
Raped by her own father – hiv aids - then she killed her father – now in prison.
Grootste probleem in community: rape, violence against women, crime, geen toiletten.
8 mnd celstraf voor vermoorden van de minnares van vriend. Gevecht, mes, per ongeluk.
Xenophobia, racisme. Somaliers weggejaagd uit township: Somalische moeder van zes kinderen, haar man is vermoord, overvallen door een politieman, alles kwijt, slechte gezondheid: TB, try to kill myself. ,,I also wanted to kill my children.”

Pfff.. wat een week. Zoveel trieste verhalen en indrukken. Hoe langer ik Zuid Afrika verblijf, hoe minder ik er van begrijp. Ik denk aan de vrouwen in de gevangenis en de jonge meiden in de township. Hoe kom je zover om de vader van je kind te vermoorden? Waarom blijf je bij de man die je leven onmogelijk maakt? En ik denk aan Gail: de prachtige jonge moeder die regelmatig in elkaar wordt geslagen door haar vriend. Nu slaat ze terug. Maar zou zij het ooit zo ver laten komen dat ze ook geen andere uitweg meer ziet dan het vermoorden van de vader van haar kind?